Sayaç Arızalıysa Tüketim Nasıl Hesaplanır?
18 Aug 2026 EnerjiPay Teknik Ekip 9 dk okuma Ölçüm Cihazları 167 görüntülenme

Kısa cevap

Sayaç arızalıysa o daire paylaşımdan çıkmaz, payı tahmin yoluyla belirlenir. Yönetmeliğin 11 inci maddesi bunun için iki yöntem tanımlar: ya aynı dairenin daha önceki benzer dönem tüketimi esas alınır, ya da cari dönemde benzer bağımsız bölümlerin tüketimi. Hangisinin uygulanacağına yönetim karar verir — ama uyguladığı yöntemi belgede açıklamak zorundadır.

Neden ayrı bir kural gerekiyor?

Merkezî ısıtmada paylaşım bir oran hesabıdır: dairenin tüketimi, binanın toplam tüketimine bölünür. Tek bir dairenin okuması eksik kalırsa yalnızca o daire etkilenmez — payda değiştiği için binadaki herkesin payı kayar. Bu yüzden yönetmelik boşluğu açık bırakmamış, arıza hâlinde ne yapılacağını 11 inci maddede düzenlemiştir.

"Arızalı" ne demek?

Uygulamada tek bir durum değil, birkaç farklı durum aynı sonuca çıkar: cihazın tamamen çalışmaması, pilinin bitmesi, sensörünün kopması, ekranın hata kodu vermesi, cihazın sökülmüş olması ya da okuma gününde daireye erişilememesi. Ortak nokta şudur: o dönem için güvenilir bir fark tüketim değeri üretilememiştir.

Yönetmeliğin öngördüğü iki yöntem

(a) Önceki benzer dönem(b) Benzer bağımsız bölümler
Neye bakılırAynı dairenin geçmiş tüketimiCari dönemde diğer dairelerin tüketimi
Gerektirdiği veriGeçmiş dönem arşiviBu dönemin okumaları
Yeni takılan cihazdaUygulanamaz, geçmiş yokUygulanabilir
Kullanıcı değiştiyseYanıltıcı olabilirDaha temsil edici
Kışın sert geçtiği yıldaDönemler kıyaslanabilir olmayabilirAynı hava şartları

İki yöntem de meşrudur; yönetmelik bir öncelik sırası koymaz. Pratikte belirleyici olan, hangi verinin elde bulunduğudur. Binada düzenli bir okuma arşivi varsa birinci yöntem daha adil sonuç verir. Sistem yeni kurulmuşsa ya da daire el değiştirmişse ikinci yöntem tercih edilir.

İkinci yöntemde "benzer daire" nasıl seçilir?

Yönetmelik "benzer bağımsız bölüm" ifadesini kullanır ama seçim ölçütünü tek tek saymaz. Uygulamada anlamlı olan karşılaştırma tabanı şudur:

  • Aynı ölçüm ekipmanıyla ölçülenler. Isı pay ölçerli daire ile kalorimetreli dairenin değerleri aynı birimde değildir, doğrudan kıyaslanamaz.
  • Benzer kapalı kullanım alanı. Alanı iki katı olan bir daireyle kıyas, sonucu doğrudan bozar.
  • Benzer konum. Ara kattaki bir daire ile çatı katı veya köşe daire aynı sıcaklık için farklı enerji harcar.
  • Sadece çalışan sayaçlar. Kıyas kümesine sıfır okuyan veya kendisi de arızalı olan sayaçlar dahil edilmemelidir.

Kat ve konum katsayısı yönetmelikte yoktur

Çatı katı, zemin kat veya köşe daire için düzeltme katsayısı uygulanması yönetmelikte düzenlenmemiştir; formüller ham okuma değerlerini doğrudan kullanır. Uygulamada görülen katsayılar, hüküm bulunmayan hâllerde standartlara atıf yapan 13 üncü maddeye dayandırılan teknik bir tercihtir. Kıyas yaparken bu farkı katsayıyla değil, benzer daire seçerek yönetmek daha tartışmasız bir yoldur.

Uygulamada üç kıyas tabanı: en az, ortalama, en çok

İkinci yöntem uygulanırken "benzer dairelerin tüketimi" tek bir sayıya indirilmelidir. Paylaştırma yazılımlarında bunun için genellikle üç seçenek sunulur:

Kıyas tabanıAtanan değerEtkisi
En az (minimum)Çalışan sayaçların en düşüğüArızalı daire lehine; yük diğerlerine kayar
OrtalamaÇalışan sayaçların ortalamasıEn dengeli ve en çok tercih edilen
En çok (maksimum)Çalışan sayaçların en yükseğiCaydırıcı; müdahale şüphesinde kullanılır

Hangi tabanın seçildiği keyfî bırakılmamalıdır. Seçim, dönem başında ve bütün daireler için aynı şekilde uygulanacak biçimde belirlenmeli, gider paylaşım belgesinin açıklama satırında belirtilmelidir.

Örnek: arızalı sayacın payı nasıl doğar?

Bina bilgileri

Dönemsel toplam ısıtma gideri (M): 150.000 TL
Bağımsız bölümlerin toplam alanı (At): 5.000 m²
Çalışan sayaçların toplam tüketimi: 117.000 kWh
Çalışan sayaç adedi: 39

Arızalı daire

Kapalı kullanım alanı (A): 95 m²
Okuma: alınamadı

1. Kıyas değeri — ortalama tabanı

S = 117.000 / 39 = 3.000 kWh

2. Bina toplamı bu değerle tamamlanır

St = 117.000 + 3.000 = 120.000 kWh

3. Tüketim payı — giderin yüzde 70'i

P1 = 0,70 × 150.000 × (3.000 / 120.000) = 2.625 TL

4. Sabit pay — giderin yüzde 30'u, alana göre

P2 = 0,30 × 150.000 × (95 / 5.000) = 855 TL
Arızalı sayaçlı dairenin payı: 2.625 + 855 = 3.480 TL

Rakamlar işleyişi göstermek içindir. Dikkat edilecek nokta: atanan kıyas değeri yalnızca o dairenin payını değil, paydaya girdiği için bütün binanın birim fiyatını etkiler.

Formüllerin tam karşılığı ve normal işleyiş için gider paylaşımı hesaplama yazımıza, belgede bu kalemin nasıl görüneceği için gider paylaşım belgesi rehberimize bakabilirsiniz.

Dönem ortasında kullanıcı değişirse

Arızayla karıştırılan ama ayrı düzenlenmiş bir durum daha vardır: dairenin dönem ortasında el değiştirmesi. Yönetmeliğin 11 inci maddesinin ikinci fıkrası iki yol tanımlar:

  1. Ara okuma. Değişim tarihinde sayaç okunur ve dönem sonunda iki ayrı gider paylaşım belgesi düzenlenir.
  2. Gün sayısına orantılama. Ara okuma yapılamamışsa dönem tüketimi, kullanım gün sayısına göre bölünür ve yine iki ayrı belge düzenlenir.

Her iki hâlde de tek belge düzenlenip "aranızda anlaşın" denmesi mevzuata uygun değildir. Kiracı ve ev sahibi arasındaki sorumluluk paylaşımını ayrı bir yazıda ele aldık.

Arızayı önlemek: kimin sorumluluğunda?

Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin üçüncü fıkrası, ölçüm ekipmanının muayene ve kalibrasyonunun düzenli yapılmasının kontrolünü bina sahibi, yönetici, yönetim kurulu veya enerji yöneticisine yükler. Yani arızanın fark edilmesi ve giderilmesi yönetimin takibindedir.

  • Uzaktan okuma arızayı erken gösterir. Kablolu veya kablosuz M-Bus ile toplanan verilerde sıfır tüketim, hata kodu ve zayıf pil uyarısı dönem beklemeden görülür.
  • Pil ömrünü takvimle takip edin. Cihazlar pil zayıfladığında uyarı verir; toplu yenileme sezon dışında planlanmalıdır.
  • Isı sayaçlarında muayene süresi ayrıca vardır. Periyodik muayene süresi beş yıldır ve damga süresi dolmuş cihazla yapılan ölçüm tartışmaya açıktır.
  • Erişim sorununu okuma yöntemiyle çözün. "Evde kimse yoktu" kaynaklı eksik okumalar, uzaktan okumaya geçildiğinde büyük ölçüde ortadan kalkar. Hangi okuma altyapısının hangi binaya uyduğunu okuma cihazı rehberimizde karşılaştırdık.

Müdahale, arızadan farklı bir konudur

Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrası, arıza ve bakım hâlleri dışında kullanıcıların ölçüm ekipmanına müdahale etmesini yasaklar. Cihazların çoğu sökülme ve manyetik müdahale girişimini kaydeder. Tespit hâlinde pay yine 11 inci maddeye göre belirlenir, ancak durum bir uyuşmazlık konusu hâline gelir ve çözüm yeri kat malikleri kurulu ile yargıdır.

Sıkça sorulan sorular

Sayacım arızalıysa ısıtma parası öder miyim?

Evet. Arıza, paylaşımdan muaf olmayı sağlamaz. Yönetmeliğin 11 inci maddesi uyarınca pay tahmin yoluyla belirlenir. Ayrıca ısıtma giderinin yüzde 30'luk kısmı kapalı kullanım alanına göre paylaştırıldığı için, tüketim sıfır kabul edilse dahi bu sabit pay her hâlükârda tahakkuk eder.

Arızalı sayacın tüketimi nasıl belirlenir?

Yönetmeliğin 11 inci maddesinin birinci fıkrası iki yöntem tanımlar. Birincisi, aynı bağımsız bölümün daha önceki benzer dönemlerdeki tüketiminin esas alınmasıdır. İkincisi, cari dönemde diğer benzer bağımsız bölümlerin tüketimlerinin esas alınmasıdır. Yönetim bu iki yöntemden birini seçer ve uyguladığı yöntemi gider paylaşım belgesinde açıklaması beklenir.

Benzer daire kıyasında hangi değer atanır?

Yönetmelik tek bir sayı belirtmez; uygulamada çalışan sayaçların en düşük, ortalama veya en yüksek değeri kullanılır. En yaygın ve en dengeli kabul edilen taban ortalamadır. Kıyas kümesine yalnızca aynı tip ekipmanla ölçülen ve gerçekten çalışan sayaçlar dahil edilmelidir; sıfır okuyan veya kendisi arızalı olan cihazlar hesaba katılmamalıdır.

Arızalı bir sayaç diğer dairelerin faturasını etkiler mi?

Evet. Paylaşım bir oran hesabı olduğu için arızalı daireye atanan tahmini değer, binanın toplam tüketimine yani formüldeki paydaya girer. Payda değiştiğinde birim fiyat değişir ve bütün dairelerin payı bir miktar kayar. Bu nedenle atanan değerin gerçekçi olması yalnızca arızalı dairenin değil, binadaki herkesin meselesidir.

Okuma günü evde yoktum, sayacım okunamadı. Ne olur?

Güvenilir bir fark tüketim değeri üretilemediği için durum arızayla aynı sonuca çıkar ve pay 11 inci maddeye göre tahminle belirlenir. Bu tür eksik okumaların önüne geçmenin en etkili yolu uzaktan okumadır; kablolu veya kablosuz M-Bus altyapısında veriler daireye girilmeden merkezî olarak toplanabildiği için erişim sorunu ortadan kalkar.

Daire dönem ortasında el değiştirirse fatura nasıl bölünür?

Yönetmeliğin 11 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre iki yol vardır. Değişim tarihinde ara okuma yapılır ve dönem sonunda iki ayrı gider paylaşım belgesi düzenlenir. Ara okuma yapılamamışsa dönem tüketimi kullanım gün sayısına göre orantılanır ve yine iki ayrı belge düzenlenir. Her iki hâlde de tek belge düzenlenmesi öngörülmemiştir.

Arızalı sayacı kim tamir ettirmek zorunda?

Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin üçüncü fıkrası, ölçüm ekipmanının muayene ve kalibrasyonunun düzenli yapılmasının kontrolünden bina sahibini, yöneticiyi, yönetim kurulunu veya enerji yöneticisini sorumlu tutar. Dolayısıyla arızanın takibi ve giderilmesi yönetimin sorumluluğundadır. Kullanıcı ise 5 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca bakım ve arıza giderme işlemlerine izin vermek mecburiyetindedir.

Tahmini paya itiraz edebilir miyim?

Edebilirsiniz. İtirazın en güçlü dayanağı, hangi yöntemin uygulandığının ve kıyasa esas alınan değerin belgede gösterilmemiş olmasıdır. Kıyasta kullanılan dairelerin gerçekten benzer olup olmadığı, özellikle kapalı kullanım alanı ve ölçüm ekipmanı tipi bakımından sorgulanabilir. Ölçüm verileri en az beş yıl saklandığı için geçmiş dönem kayıtları da talep edilebilir.

Kaynaklar

  • Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik — Resmî Gazete, 14/4/2008, sayı 26847 (mükerrer); madde 5, 6, 8, 11 ve 13.
  • Isı Sayaçları Muayene Yönetmeliği — 6/7/2018.
  • 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu.

Örnek hesaptaki rakamlar işleyişi göstermek içindir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir.

Sayaç okuma ve gider paylaşımını kolaylaştıralım

Apartman ve site yönetimleri ile ölçüm firmaları için M-Bus ve wM-Bus sayaç okuma yazılımları, dönüştürücüler ve gider paylaşım çözümleri.

Ürünleri İncele Teklif Al